mart

Sibir ne’matlari: yalpiz

Yalpizning naqadar ko'p qirrali va saxovatli ekanligi hamda u inson salomatligi, kayfiyati va go'zalligini qo'llab-quvvatlash uchun qanchalik ko'p foyda berishi haqida bob…

Ko'pchilik uchun yalpiz bolalik bilan bog'liq bo'lib, ko'pchilik uning ta'mini saqich va tish pastalarida his qilgan bo'lsa, zamonaviy bolalar yalpizni desertlar, shirinliklar, limonadlarda ham uchratishadi. Ta'midan tashqari, bu eng qadimiy o'simlik o'ziga xos xususiyatlarga ega.

Yalpiz – ko'p yillik o'tli o'simlik bo'lib, labguldoshlar oilasiga kiradi. Yalpiz tupi bo'yi 1 m gacha bo'lgan tik poyalardan hosil bo'lgan. Barglari 6–7 sm uzunlikda, ko'pincha to'q yashil rangda bo'lib, juft-juft bo'lib joylashgan. Binafsha yoki siyohrang tusdagi gullari poya va yon novdalarning uchlarida boshoqsimon to'pgulga yig'ilgan. Rossiyada yalpiz janubiy tumanlardan tashqari butun Baykalbo'yi bo'ylab o'tloqlarda, botqoqliklarda, daryo va ko'llar qirg'oqlarida o'sadi.

Yalpizning vatani O'rta Yer dengizi hududi hisoblanib, o'sha yerdan butun dunyoga tarqalgan. Yalpizning jami bir necha o'nlab turlari mavjud bo'lib, eng mashhuri qalampir yalpizdir. Ba'zi tadqiqotchilar uni XVII asrda Angliyada bir necha turlarni chatishtirish yo'li bilan yaratilgan deb hisoblaydilar, shuning uchun ham uni ingliz yalpizi deb atashadi. Rossiyada ushbu yalpizning birinchi plantatsiyalari 1893-yilda paydo bo'lgan.

Afsonaga ko'ra, o'simlik nomi qadimgi yunon nimfasi Menta (Mentha) sharafiga qo'yilgan. Go'yo yer osti saltanati xudosi Aid uni sevib qolgan va uning rashkchi xotini Persefona buni bilib qolib, raqibini bog'dagi maysaga aylantirgan. O'simlikka xushbo'ylikni Aidning o'zi bergan edi. Yalpizning qadimgi ruscha nomi – bejava. Ota-bobolarimiz yalpizni yovuz ruhlardan asrovchi giyoh deb bilishgan va uylariga quritilgan o'simlik poyalarini osib qo'yishgan.

Yalpizning tarixi bir necha ming yillarga borib taqaladi. Undan foydalanish haqidagi dastlabki ma'lumotlar ossuriyaliklarning mixxat taxtachalarida va Misr fir'avnlarining qabrlarida topilgan. Qadimgi Rimda uni ovqat hazm qilishni yaxshilash uchun ishlatishgan, yana qadimgi rimliklar yalpizning xushbo'y hidi melanxoliyani yo'qotadi va aqliy faoliyatni oshirishga yordam beradi deb ishonishgan, shuning uchun ular boshlariga yalpizdan gulchambarlar taqishgan. Yaponlar yalpizni mentol olish maqsadida ikki ming yildan ortiq vaqtdan beri ekib kelishadi.

Yalpizning shifobaxsh xususiyatlarini dastlab ossuriyaliklar payqagan, Gippokrat va Paratsels tomonidan esa ilmiy asoslangan. Ko'p asrlar davomida yalpizdan bosh og'rig'i, shamollash va ichak kasalliklarini davolashda foydalanilgan.

Yalpiz tarkibida efir moyi ko'pligi bilan qadrlanadi, uning asosini mentol (65% gacha) tashkil etadi. Yalpiz barglari tarkibida, shuningdek, karotin (tabiiy immunostimulyator), fitonsidlar (kasallik keltirib chiqaruvchi bakteriyalarning o'sishini to'xtatadi), efir moylari, D, A, C, B vitaminlari, organik kislotalar, oshlovchi moddalar, mis, marganes kabi mikroelementlar mavjud.

Yalpiz boy kimyoviy tarkibga ega bo'lganligi sababli antiseptik, yallig'lanishga qarshi, yengil og'riq qoldiruvchi, spazmolitik va qizdiruvchi ta'sir ko'rsatadi. Yalpizli choy o'zining salqinlantiruvchi, tetiklashtiruvchi, o't haydovchi va terlatuvchi xususiyatlari bilan mashhur.

Yalpiz – kuchli tabiiy antioksidant bo'lib, organizmga bir vaqtning o'zida bir necha yo'nalishda foydali ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ulardan ba'zilarini sanab o'tamiz:

Hazm jarayoniga yordam beradi. Yalpiz ichak faoliyatini muloyimlik bilan yaxshilaydi, moddalar almashinuvini me'yorlashtiradi va metabolizmni tezlashtiradi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, o'simlik oshqozon buzilishi belgilarini yengillashtirish va og'riqlarni qoldirish xususiyatiga ega.

Uyquni yaxshilaydi va zo'riqishni yo'qotadi. Yalpiz yengil tinchlantiruvchi vosita bo'lib, asab tizimi holatiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi, asab markazlarini bo'shashtiradi va ruhiy zo'riqishni bartaraf etadi. Bir piyola iliq yalpizli choy yoki yalpiz bilan aromaterapiya – bo'shashish va stressdan xalos bo'lishning ajoyib usuli.

O't pufagi va jigarni qo'llab-quvvatlaydi. Yalpiz o't kislotalari sintezini va o't pufagidan jigarga o't oqimini rag'batlantiradi hamda o'tning ichakka o'tishini osonlashtiradi.

Og'iz bo'shlig'i gigiyenasini qo'llab-quvvatlaydi. Yalpiz nafaqat yoqimsiz hidlarni niqoblaydi, balki zararli bakteriyalar sonini kamaytirib, toza nafasni ta'minlaydi.

Immunitet tizimini mustahkamlaydi. Yalpiz tarkibida ko'p miqdorda C vitamini mavjudligi tufayli organizmning immun himoyasini mustahkamlaydi va patogen mikroorganizmlarning paydo bo'lishining oldini olishga yordam beradi.

Yalpiz Siberian Wellness'ning quyidagi mahsulotlari tarkibiga kiradi:

Sevimli yalpizning bunday boy tarixi va keng faoliyat maydoni borligini bilarmidingiz?

Havolani ulashish :